Türkçe Arayüz Metni (UX Yazımı) Rehberi

Bir arayüz metni çoğu zaman tek bir kelimedir: "Kaydet", "Devam", "İptal". Ama o kelimenin ne olduğu, kullanıcının bir sonraki adımı doğru tahmin edip etmeyeceğini belirler. Türkçe, eklemeli yapısı, iki farklı i harfi ve kendine özgü sayı yazımıyla arayüz metnine ayrıca teknik bir boyut ekler. Bu rehber hem dil kararlarını hem de tasarımcı ile geliştiricinin birlikte çözmesi gereken Türkçeye özgü sorunları ele alıyor.

Hitap ve ses tonu: siz mi, sen mi?

Hitap kararı, ses tonunun en görünür parçasıdır. NN/g ses tonunu dört boyutta tarif eder: resmî ve gündelik, ciddi ve esprili, saygılı ve aykırı, nesnel ve coşkulu 7. Aynı yazı, ses tonunun kullanıcıya mesaj hakkında nasıl hissettiğinizi söylediğini ve onların mesaj hakkında ne hissedeceğini de etkilediğini vurgular 7. Türkçede bu boyutların ilk somut karşılığı siz ve sen seçimidir.

Tablodaki öneriler bir başlangıç noktasıdır, kural değildir. Asıl hata karışık kullanımdır: onboarding ekranları "sen", hata mesajları "siz" diye yazılmışsa ürün iki farklı kişi konuşuyormuş gibi görünür. Hitap kararını, örnek cümlelerle birlikte stil rehberinin ilk maddesi yapın.

Butonlar fiil, etiketler isim

Arayüz metninin temel kuralları kısa bir listede toplanabilir:

1. Butonlar eylemi söyler. "Tamam" yerine "Siparişi onayla", "Evet" yerine "Projeyi sil". Kullanıcı yalnız butonu okuyarak ne olacağını anlamalıdır.
2. Emir kipi kısa tutulur. Butonlarda "Kaydet" biçimi, siz hitabıyla yazılmış ürünlerde de yaygın ve anlaşılırdır. "Kaydedin" biçimini seçerseniz tüm butonlarda aynı biçimi kullanın.
3. Etiketler isimdir, talimat değil. Form alanı etiketi "Telefon numarası" olur; "Telefon numaranızı giriniz" talimatı gerekiyorsa yardım metnine yazılır.
4. Aynı şeyin tek adı vardır. Bir ekranda "Sepet", diğerinde "Alışveriş çantası" denmez. Ürün terimlerini bir sözlükte toplayın.
5. Geri alınamayan eylemler açıkça adlandırılır. Silme ve ödeme butonları nesneyi de söyler: "Hesabı kalıcı olarak sil".
6. Gereksiz nezaket kalıpları kısaltılır. "Lütfen" ve "-iniz" ekleri talimatı uzatıyorsa çıkarın; nezaket, ses tonuyla da sağlanır.

Hata ve boş durum metinleri bu kuralların en çok sınandığı yerlerdir; örnekleriyle birlikte boş durumlar ve hata mesajları yazısında ele aldık.

Değişkenli metinlerde ek sorunu

Türkçe eklemeli bir dil olduğu için, bir ada ya da sayıya bağlanan ek, değişkenin değerine göre değişir. Türk Dil Kurumu'na göre özel adlara getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır; kısaltmalara ve sayılara getirilen ekler de kesmeyle yazılır (TBMM'nin, ABD'de, 1985'te gibi) 1. Kurum ve kuruluş adlarına getirilen eklerde ise kesme kullanılmaz 1. Yani kesmenin kendisi bile değişkenin türüne bağlıdır.

Sorun, şablon metinlerde sabit bir ek yazıldığında ortaya çıkar:

Şablon:   {ad}'e mesaj gönderildi.
Ayşe  ->  Ayşe'e mesaj gönderildi.     (doğrusu: Ayşe'ye)
Ufuk  ->  Ufuk'e mesaj gönderildi.     (doğrusu: Ufuk'a)
Mehmet -> Mehmet'e mesaj gönderildi.   (doğru, ama tesadüfen)

Üç çözüm yolu vardır. İlki ve en güvenlisi, cümleyi ek gerektirmeyecek biçimde kurmaktır. İkincisi, ünlü uyumunu hesaplayan bir yardımcı fonksiyon kullanmaktır. Üçüncüsü, ekli biçimi veri tarafında hazır tutmaktır; bu, sınırlı sayıda sabit değer için uygundur.

Ek gerektirmeyen kurgu:
  Mesaj gönderildi: {ad}
  Alıcı: {ad}
  {adet} ürün sepete eklendi.

Yardımcı fonksiyon yaklaşımına basitleştirilmiş bir örnek:

// Yalnız yönelme eki (-a / -e) için, harfle biten adlarda basit bir örnek.
function yonelmeEki(ad) {
  const unluler = "aıoueiöü";
  const kalinUnluler = "aıou";
  const kucuk = ad.toLocaleLowerCase("tr");
  const sonUnlu = [...kucuk].reverse().find((h) => unluler.includes(h));
  const ek = sonUnlu && kalinUnluler.includes(sonUnlu) ? "a" : "e";
  const kaynastirma = unluler.includes(kucuk.at(-1)) ? "y" : "";
  return `${ad}'${kaynastirma}${ek}`;
}

yonelmeEki("Ayşe");   // "Ayşe'ye"
yonelmeEki("Ufuk");   // "Ufuk'a"
yonelmeEki("Kemal");  // "Kemal'a"  -> yanlış; doğrusu "Kemal'e"

Son satır, bu yaklaşımın sınırını gösteriyor: ince l ile biten ya da yabancı kökenli adlar, kısaltmalar (okunuşa göre ek alır) ve rakamla yazılan sayılar kurala uymayan sonuçlar üretir. Bu yüzden kullanıcı adı gibi tahmin edilemeyen değişkenlerde cümleyi yeniden kurmak, fonksiyondan daha güvenlidir. Türkçede sayıdan sonra gelen isim çoğul eki almadığı için "3 ürün" kalıbı sayı ne olursa olsun doğru kalır; bu, çoğul kuralları karmaşık dillere göre bir kolaylıktır.

İ ve I: büyük harf dönüşümü

Türkçede iki ayrı i harfi ve iki ayrı büyük-küçük harf eşleşmesi vardır: i ve İ, ı ve I. MDN, CSS text-transform özelliğinin dile özgü dönüşüm kurallarını hesaba kattığını, dilin ise HTML lang özniteliğiyle belirlendiğini belirtir; aynı belge, dile özgü dönüşüm desteğinin tarayıcılar arasında farklılık gösterdiğini de not eder 3.

JavaScript tarafında da durum aynıdır. Dile duyarlı olmayan dönüşüm İngilizce kurallarını uygular; dile duyarlı fonksiyon ise verilen yerel ayara göre çalışır 4:

"istanbul".toUpperCase();              // "ISTANBUL"  (yanlış)
"istanbul".toLocaleUpperCase("tr");    // "İSTANBUL"
"IŞIK".toLowerCase();                  // "işik"      (yanlış)
"IŞIK".toLocaleLowerCase("tr");        // "ışık"

Bu farkın arayüzdeki sonuçları şunlardır: büyük harfle yazılmış buton ve başlıklarda bozuk kelimeler, büyük-küçük harf duyarsız aramada "Işık" aranınca "ışık" sonucunun bulunamaması ve sıralamada beklenmedik sonuçlar. Pratik kurallar:

• Sayfanın ve uygulamanın dilini doğru tanımlayın; Türkçe içerikte lang değeri tr olmalıdır 3.
• Metni tasarım dosyasında büyük harfle yazmak yerine stil ile dönüştürüyorsanız, hedef tarayıcı ve platformlarda Türkçe sonucunu test edin 3.
• E-posta adresi, kullanıcı adı ve kod gibi değerleri hiçbir zaman otomatik olarak büyük harfe çevirmeyin.
• Seçtiğiniz yazı tipinin İ, ı, ğ, ş gibi harfleri tüm ağırlıklarda içerdiğini kontrol edin.

Uzayan metinler ve yerleşim

Türkçe kelimeler ekler aldıkça uzar: "ayar" kelimesi bir cümlede "ayarlarınızdan" olur. Çok dilli ürünlerde sorun daha da büyür. W3C'nin uluslararasılaştırma makalesi, IBM yönergelerine dayanarak İngilizceden yapılan çevirilerde kısa metinlerin oransal olarak çok daha fazla uzadığını gösterir: 10 karaktere kadar olan metinlerde ortalama uzama yüzde 200 ile 300 arasında, 70 karakterin üzerindeki metinlerde ise yaklaşık yüzde 130'dur 5. Bu oranlar belirli bir dil çiftine değil, İngilizceden çeviriye genel olarak aittir; Türkçe için kendi metinlerinizle ölçmeniz gerekir.

Aynı makale, metnin akmasına izin verilmesini, küçük sabit genişlikli kapların ve metni grafiğe sıkıca yerleştirmenin mümkün olduğunca önlenmesini önerir 5. Uygulamada bu; butonlarda sabit genişlik yerine iç boşluk, sekme ve menülerde iki satıra izin, tasarım dosyasında en uzun gerçekçi metinle test anlamına gelir.

Tarih, saat ve sayı biçimleri

Türk Dil Kurumu'nun kurallarına göre büyük sayılarda üçlü bölükler nokta ile ayrılır (1.000.000), ondalık kesirler virgülle yazılır (15,2), saat nokta ya da iki nokta ile gösterilir (15.30 ya da 15:30) ve yüzde işareti sayıdan önce, boşluksuz yazılır (%25) 2. Sıra sayıları ise "15." ya da "15'inci" biçiminde yazılabilir 2.

Bu biçimleri elle kodlamak yerine platformun yerel ayar desteğini kullanmak gerekir. Unicode CLDR projesi, tarihlerin, sayıların, para birimlerinin ve ölçü birimlerinin dillere göre biçimlendirilmesi için gereken veriyi sağlar ve tüm modern işletim sistemlerine, tarayıcılara ve Java, Swift, JavaScript gibi pek çok programlama diline dahil edilmiştir 6. Örneğin JavaScript'te tr yerel ayarıyla alınan çıktılar şöyledir:

new Intl.NumberFormat("tr-TR").format(1234567.89);                    // "1.234.567,89"
new Intl.NumberFormat("tr-TR", { style: "percent" }).format(0.25);     // "%25"
new Intl.DateTimeFormat("tr-TR").format(new Date(2026, 9, 2));         // "02.10.2026"
new Intl.DateTimeFormat("tr-TR", { dateStyle: "long" }).format(new Date(2026, 9, 2)); // "2 Ekim 2026"

Tasarımcının buradaki görevi, tasarım dosyasında gerçek Türkçe biçimleri kullanmak ve geliştirici devrinde hangi alanın hangi biçimle gösterileceğini açıkça belirtmektir.

Yazım: Türk Dil Kurumu kurallarını temel almak

Arayüz metni kısa olduğu için yazım hataları daha görünür olur. Ekipte yazım tartışmalarını bitirmenin yolu, tek bir referans seçmektir; Türkçe için bu referans Türk Dil Kurumu'nun yazım kurallarıdır. Arayüzde en sık karşılaşılan konular kesme işareti, sayıların yazılışı, bağlaç olan "de" ve soru eki "mı"nın ayrı yazılması ile büyük harf kullanımıdır. TDK'nin kesme işareti sayfasındaki TDK'nin ve TV'ye örneklerinde görüldüğü gibi, kısaltmaya gelen ek kısaltmanın okunuşuna uyar 1; bu nedenle "SMS" ya da "PDF" gibi kısaltmaları değişken içinde kullanırken eki elle kontrol edin.

Stil rehberi: kararları yazılı hâle getirmek

Bu yazıdaki kararların hiçbiri tek seferlik değildir; her yeni ekran aynı soruları yeniden sorar. Bu yüzden hitap, buton kuralları, terim sözlüğü, değişkenli metin kalıpları ve biçim kuralları bir stil rehberinde toplanmalı, mümkünse design system dokümantasyonunun parçası olmalıdır. Bunun nasıl yapılandırılacağını design system nedir yazısında anlattık; form alanlarına özgü metinleri ise uygulama form tasarımı yazısında bulabilirsiniz.

Ürününüzün arayüz metinlerini gözden geçirmek, bir stil rehberi ve terim sözlüğü oluşturmak isterseniz UX yazımı hizmetimize göz atabilirsiniz.